طنز موقعیّت با واژگون کردن حقیقت موقعیّتها و چیدن موقعیّتهای متناقض در کنار هم ایجاد میشود و صحنهای را میآفریند که تصوّر آن خندهدار است. در میان داستاننویسان معاصر، علیاشرف درویشیان در آثار خود از ساخت موقعیّتهای طنزآمیز برای بیان مشکلات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی سود جسته است. از این رو، در پژوهش حاضر تلاش میشود تا انواع موقعیّتهای طنزآمیز در یکی از مجموعه داستانهای کوتاه درویشیان، با عنوان مجموعه داستان آبشوران که دربرگیرندۀ یازده داستان کوتاه است، بررسی شود. در جستار پیش رو، با بهرهگیری از روش توصیفیتحلیلی و آماری، در پی پاسخ به این سه پرسش هستیم: اوّل آنکه بر اساس نظریّۀ طنز موقعیّت، درویشیان با چه ابزاری موقعیّتهای طنزآمیز را در داستانهای کوتاه خود ایجاد کرده است؟ دیگر آنکه کدام مؤلّفۀ طنز موقعیّت را میتوان به عنوان شاخص سبکی درویشیان در این مجموعه داستان کوتاه در نظر گرفت؟ همچنین، نویسنده با بهرهگیری از موقعیتهای طنز در پی دستیابی به چه اهدافی بوده است؟ نتایج تحقیق حاکی از آن است که درویشیان به کمک چهار شگرد «شخصیّتپردازی، پیرنگ، رفتار، صحنه» و چند خُردشگرد، موقعیّتهای طنزآمیز را در داستانهایش آفریده و مقصودِ او از ایجاد طنز موقعیّت، بیان مشکلات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادیِ (معیشتی) مردم روستای آبشوران بهطور خاص و مردم ایران بهطور عام بوده است. همچنین، عامل اصلی ایجاد موقعیّتهای طنزآمیز، مؤلّفۀ «رفتار» بهویژه در کاربست خردشگردهایی همچون «تکرار یک کنش، غافلگیری، ناسازگاری رفتار با موقعیّت و حرکات مضحک» است. بنابراین، میتوان آن را به عنوان شاخص اصلیِ سبک نویسندگی درویشیان به شمار آورد.
- شهسواری، عباس (1389)، پایاننامۀ کارشناسی ارشد «بررسی موقعیّت طنز در دهۀ نخست انقلاب اسلامی»، دانشکده ادبیات و علوم انسانیِ دانشگاه تربیت معلم سبزوار.
- فانی، راضیه - فاضلی، فیروز – رنجبر، محمود (1397)، «نگاهی بر شگرد طنز موقعیّت در آثار داستانی عباس معروفی (با تکیه بر دو داستان سال بلوا و سمفونی مردگان)»، نشریه زبان و ادب فارسی دانشگاه تبریز، شماره 123، صص 169-198.
- فتوحی، محمود (1391)، سبکشناسی نظریهها، رویکردها و روشها، تهران: انتشارات سخن.
- کریچلی، سایمون (1384)، در باب طنز، ترجمۀ سهیل سمّی، تهران: ققنوس.
- معینی، پریسا، احمد رضی؛ و رضا چراغی (1391)، «تحلیل طنز موقعیّت و نمایشنامههای دورۀ طلایی نمایشنامه-نویسی در ایران»، پایاننامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان.
ایشانی,طاهره و جان محمّدی,علی . (1399). تحلیل و بررسی طنز موقعیّت در مجموعه داستان کوتاه «آبشوران» از درویشیان. تاریخ ادبیات, 13(1), 5-28. doi: 10.48308/hlit.2020.98952
MLA
ایشانی,طاهره , و جان محمّدی,علی . "تحلیل و بررسی طنز موقعیّت در مجموعه داستان کوتاه «آبشوران» از درویشیان", تاریخ ادبیات, 13, 1, 1399, 5-28. doi: 10.48308/hlit.2020.98952
HARVARD
ایشانی طاهره, جان محمّدی علی. (1399). 'تحلیل و بررسی طنز موقعیّت در مجموعه داستان کوتاه «آبشوران» از درویشیان', تاریخ ادبیات, 13(1), pp. 5-28. doi: 10.48308/hlit.2020.98952
CHICAGO
طاهره ایشانی و علی جان محمّدی, "تحلیل و بررسی طنز موقعیّت در مجموعه داستان کوتاه «آبشوران» از درویشیان," تاریخ ادبیات, 13 1 (1399): 5-28, doi: 10.48308/hlit.2020.98952
VANCOUVER
ایشانی طاهره, جان محمّدی علی. تحلیل و بررسی طنز موقعیّت در مجموعه داستان کوتاه «آبشوران» از درویشیان. تاریخ ادبیات. 1399;13(1):5-28. doi: 10.48308/hlit.2020.98952