زمینه های فکری طریقت ذهبیه در آثار میر سید علی همدانی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسنده

tehran

چکیده

ذهبیه از جمله سلسله­ های صوفیانة شیعه­ مذهبی است که در نیمه نخست سدة نهم هجری و در عصر حاکمیت تیموریان رسماً فعالیت خود را آغاز کرد و با روی کارآمدن دولت صفوی، قوام بیشتر یافت و در تمامی ادوار پس از آن نیز با فراز و فرودهایی به حیات اجتماعی و گاه سیاسی خود ادامه داد. بزرگان این طریقت، سلسله اقطاب خود را به معروف کرخی و از طریق او به امام رضا(ع) و در نهایت به پیغمبر اسلام(ص) می­رسانند. گرایش­های شیعی که از نخستین ادوار تصوف اسلامی در آثار برخی متقدمان به نحو بارزی دیده­ می­شد، از قرن پنجم به بعد، افزایش بیشتری یافت و سرانجام در رسالات میرسید علی همدانی، گسترده­ تر شد. در این پژوهش برآنیم تا با روش توصیفی- تحلیلی، ضمن کندوکاوی در مهمترین عقاید و باورهای طریقت ذهبیه، نقش میر سید علی همدانی را در تحولات این سلسله مورد بررسی قرار دهیم.

کلیدواژه‌ها


  1. - آملی، شیخ حیدر، (1386)، جامع الاسرار و منبع الانوار، به انضمام رساله نقد النقود فی معرفه الوجود، تصحیح: هانری کوربن و عثمان یحیی، تهران، علمی و فرهنگی.
  2. - ابن خلکان، شمس الدین احمد بن محمد بن ابی‌بکر(1970)، وفیات الاعیان، حققه: الدکتور احسان عباس، بیروت، دار الثقافه.
  3. - ابن عربی، محیی الدین، (1384)، فتوحات مکیه، ترجمه: محمد خواجوی، تهران، مولی.
  4. - _____________، (1393)، فصوص الحکم، ترجمه و تصحیح: محمد خواجوی، تهران، مولی.
  5. - اذکائی، پرویز، (1370)، مروج اسلام در ایران صغیر، احوال و آثار میر سید علی همدانی به انضمام رسالة همدانیه، همدان، دانشگاه بوعلی سینا.
  6. - ________، (1394)، میر همدان، احوال، آثار و آراء میر سید علی همدانی به انضمام پنج رساله وی، همدان، انتشارات بنیاد بوعلی سینا.
  7. - اعجوبه، رایض الدین، (1341)، شمس الحقیقه، (بی جا)، شمس‌الدین پرویزی.
  8. - ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌____________، (1334) ده رساله، (بی جا)، شمس‌الدین پرویزی.
  9. - امین الشریعه خویی، ابوالقاسم، (1385)، میزان الصواب در شرح فصل الخطاب سید قطب الدین محمد نیریزی، تهران، مولی.
  10. - بدخشی، نورالدّین جعفر، (1374خ/1995م)، خلاصه المناقب، به تصحیح: دکتر سیّده اشرف ظفر، اسلام آباد، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
  11. - براون، ادوارد، (1368)، تاریخ ادبیات ایران، ترجمه: غلامحسین صدری افشار، تهران مروارید.
  12. - برزش آبادی، شیخ شهاب الدین امیر عبدالله، (1387)، رسالة کمالیه، مقدمه و تصحیح: محمد خواجوی، شیراز، دریای نور.
  13. - بغدادی، مجدالدین، (1368)، تحفه البرره فی مسائل العشره، ترجمه: محمدباقر ساعدی خراسانی، به اهتمام: حسین حیدرخانی مشتاقعلی، تهران، مروی.
  14. - حکیم، حاج محمد علی، (1387)، لطائف العرفان، ترجمه: حمیدرضا صادقی، چاپ اوّل، قم، آیت اشراق.
  15. - خسرو پرویز، حسام‌الدین، (1344)، آئینه طریقت و حقیقت و رساله غدیریه و غیبیه رایض‌الدین اعجوبه، (بی جا)، شمس‌الدین پرویزی.
  16. - خاوری، اسدالله، (1362)، ذهبیه تصّوف علمی-آثار ادبی، انتشارات دانشکاه تهران.
  17. - راز شیرازی، میرزا ابوالقاسم، (1324)، اسرار الولایه، تبریز، چاپ سنگی.
  18. - ________________،(1386)، زاد المسافرین، ترجمه و شرح: خیر الله محمودی، شیراز، دریای نور.
  19. - ________________، (1383)، قوائم الانوار و طوالع الاسرار، مقدمه و تصحیح و توضیح: خیر الله محمودی، شیراز
  20. ، دریای نور
  21. -_________________، (1338)، کوثر نامه، تهران، بوذرجمهری.
  22. - ________________، (1387)، نورٌ علی نور، ترجمه و تعلیق: محمد خواجوی، مقدمه و تصحیح: مریم‌بانو بردبار، شیراز، دریای نور.
  23. - رضای تبریزی، شیخ نجیب‌الدین، (1325)، نور الهدایه، تهران، علمی.
  24. - ریاض، محمد، (1370ه.ش/1991م)، احوال و آثار و اشعار میر سید علی همدانی با شش رساله از وی، چاپ دوم، اسلام آباد، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
  25. - ________، (بی تا)، «متن مکتوبات میر سید علی همدانی»، مجله دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، سال 21، شمارة 1.
  26. - شوشتری، قاضی نورالله، (1365)، مجالس المؤمنین، تهران، کتابفروشی اسلامیه.
  27. - شیبی، کامل مصطفی، (1396)، تشیّع و تصوّف، ترجمه: علیرضا ذکاوتی قراگزلو، تهران، امیرکبیر.
  28. - صفا، ذبیح الله، (1373)، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، فردوس.
  29. - فرهادی، محمد، (1392)، نقد و بررسی زندگی ادبی، علمی و دینی میر سید علی همدانی در کشمیر، تهران، راشدین.
  30. - قشیری، عبدالکریم بن هوازن، (1391)، رساله قشیریه، مترجم: ابو علی حسن بن احمد عثمانی، با تصحیح و استدراکات: بدیع الزمان فروزانفر، چاپ یازدهم، تهران، علمی فرهنگی.
  31. - گوهرین، سیدصادق، (1388)، شرح اصطلاحات تصوّف، تهران، زوّار.
  32. - لطفی، محمد‌حسن، (1366)، دوره آثار فلوطین، تهران، خوارزمی.
  33. - مؤذّن خراسانی، محمد علی، (1381)، تحفه عباسی، تهران، انس تک.
  34. - مجلسی، محمدباقر، (1403)، بحار الانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء،
  35. - مدرسی چهاردهی، نورالدین، (1382)، سلسله‌های صوفیه ایران، چاپ دوم، تهران، علمی و فرهنگی.
  36. - مستملی بخاری، اسماعیل بن محمد، (1363)، شرح تعرّف لمذهب اهل التصوّف، تصحیح: محمد روشن، تهران، اساطیر.
  37. - مشرّف، مریم،( 1395)، مولوی و تفسیر عرفانی، تهران، سخن.
  38. - معصوم شیرازی، محمد (1382)، طرائق الحقایق، با تصحیح و مقدمه: محمد جعفر محجوب، تهران، سنایی.
  39. - موله، مارین، (1337)، «رسالة ده قاعدة میر سیدعلی همدانی»، نامة فرهنگ ایران زمین، شمارة 6.
  40. - نیکلسون، رینولد، (1358)، تصوّف اسلامی و رابطۀ انسان و خدا، ترجمه و حواشی بقلم محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، توس.
  41. - هالیستر، جان نورمن، (1373)، تشیّع در هند، ترجمه: آزرمیدخت مشایخ فریدنی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
  42. - هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان، (1384)، کشف المحجوب، تصحیح و تعلیقات: محمود عابدی، تهران، سروش.
  43. - همدانی، میر سید علی، (1358)، ذخیره الملوک، تصحیح و تعلیق: دکتر سید محمود انواری، تبریز، مؤسسة تاریخ و فرهنگ ایران.
  44. - ____________، (1375)، رساله السبعین فی فضائل امیرالمؤمنین، ترجمه و شرح: محمد یوسف نیری، شیراز، نوید.
  45. - ____________، (1384)، مشارب الاذواق، مقدمه و تصحیح: محمد خواجوی، تهران، مولی.