نقد «کهن‌الگوی عشق» در منظومة لیلی و مجنون نظامی

نوع مقاله : مروری

نویسنده

عضو هیأت علمی دانشگاه علّامۀ طباطبایی

چکیده

پدیدة «عشق»، بیانگر احساس عاطفی شدیدی در ناخودآگاه جمعی بشر است که یونگ در مکتب روان‌شناسی تحلیلی خود، آن را به‌عنوان کهن‌الگویی برجسته بررسی کرده است. در این میان، منظومه‌های غنایی پارسی، بویژه لیلی و مجنون نظامی، عرصة وسیعی از جلوه‌های ناخودآگاهانة «کهن‌الگوی عشق» به‌شمار می‌آید و عشق در ناب‌ترین مفهوم خود در آن رخ می‌نمایاند. باید گفت در این روایت غنایی، روان «مجنون» بیشترین واکنش‌های ناشی از هیجانات عاشقانه را در خود نمودار می‌سازد. در این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی- تحلیلی در علم روانکاوی، دلایل روان‌نژندی‌های ناشی از نافرجامی عشق در روان مجنون و چگونگی رهنمون آن به عشقی متعالی، از منظر اندیشة یونگ بررسی شده است. از این رو به‌نظر می‌رسد جلوه‌های مثبت «آنیما و آنیموس» و مفهوم «عشق در نگاه اوّل»، با نمادهای روانکاوانة دلالتمندی تلفیق یافته و پیکرة در هم تنیده‌ای از احساسات ناخودآگاهانة ناشی از پدیدة عشق را در ساختار داستان آفریده و در‌ نهایت موجب برانگیختگی «فرامن» و تعالی این عشق شده است.

کلیدواژه‌ها