سیری در رمان جنگ دهة 60

نوع مقاله : مروری

نویسنده

دانشگاه ایلام

چکیده

نوع نگاه نویسندگان رمان جنگ دهۀ 60 به پدیدۀ جنگ و همچنین درونمایۀ این رمان‌ها، حاکی از وجود سه دیدگاه و گرایش موافق، مخالف و بی‌طرف یا «نگاه سوم» نسبت به جنگ است که در ادبیّات داستانی و به ویژه رمان این دهه نمود یافته است.نویسندگان موافق جنگ، عمدتاً نویسندگان جوان و تازه کاری هستند که پس از انقلاب، به نویسندگی گرایش بیشتری یافته‌اند. هدف اصلی این نویسندگان و داستان‌های آن‌ها، ستایش پایداری و دفاع از میهن، تهییج و تقویت روحیّۀ سلحشوری و انجام رسالت عقیدتی و دفاع از ارزش‌های انقلابی و اسلامی در خصوص جنگ است. از جملۀ این آثار می‌توان به رمان «نخل‌های بی‌سر» از قاسمعلی فراست اشاره کرد.نویسندگان مخالف جنگ، عمدتاً از نویسندگان کهنه‌کارتر و با تجربه‌ای هستند که کار نویسندگی را از سال‌های پیش از انقلاب آغاز کرده‌اند. این گروه از نویسندگان، به جنگ نگاه ارزشی ندارند و معمولاً وارد جبهه نمی‌شوند و بیشتر به جنگ شهرها، مهاجرت و تبعات منفی آن در زندگی فردی و اجتماعی مردم می‌پردازند. از جملۀ این آثار می‌توان به رمان «زمستان 62» از اسماعیل فصیح اشاره کرد.نویسندگان بی‌طرف یا «نگاه سوم»، دستۀ کوچکتری از نویسندگان دهۀ 60 را تشکیل می‌دهند که در پاره‌ای از آثار خود، به موضوع جنگ پرداخته‌اند و در واقع به دور از انکار یا جانب‌داری، تنها به گزارش آن بسنده کرده‌اند. از جملۀ این آثار می‌توان به رمان «زمین سوخته» از احمد محمود اشاره کرد. از جمله ویژگی‌های رمان‌های جنگ دهۀ 60 می توان به مواردی چون حادثه محور بودن داستان، تأثیرپذیری شخصیّت‌ها از فرهنگ عاشورایی، عدم پرداخت هنری و گزارش‌گونه بودن حوادث، کمبود کشمکش و هول و ولا، وجود الگوهای تکراری، وجود ردّپای آشفتگی‌های ناشی از انقلاب و...اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها