بررسی ساختار داستانی پند و اندرز اهل دانش و هوش به زبان گربه و موش اثر شیخ بهایی

نوع مقاله : مروری

نویسنده

دانشگاه اصفهان

چکیده

در اثر شیخ بهایی با عنوان پند و اندرز اهل دانش و هوش به زبان گربه و موش، شیخ بهائی در پی آن است تا شبهاتی را که در مورد تصوّف و عرفان وجود دارد از بین ببرد و سالوس و ریا را از صداقت معنوی عارفانه متمایز نماید. برای نیل به این مقصود شیخ بهائی از تمام تمهیدات و شگردهای داستانی که تا آن زمان معمول و مرسوم بوده، استفاده کرده است تا از بحثی کاملاً فقهی و عارفانه، داستانی پرکشش و خواندنی بیافریند. شاید اگر نظریّه‌های وی در رساله ای فلسفی فهرست می شد، شکل وعظ به خود می‌گرفت و جذّابیّتی را که این اثر داستانی به شکل کنونی دارد، برای خواننده نمی داشت. در حالیکه این اثر دارای همة‌ عناصر داستانی چون تعارض و جدال میان شخصیّتها (Conflict)، گره گشایی، شخصیّت‌پردازی، دیدگاه خاصّ داستانی،‌ عواطف و احساسات ملموس انسانی- البتّه در قالب تمثیل- وحسّ تعلیق است که عامل اصلی در دنبال کردن داستان توسّط خواننده می باشد. نویسنده با زیرکی نظریّه های خود و نکات آموزنده را در تاروپود بافت داستان تنیده است تا خواننده،‌ بدون احساس ملال و کسالت، در ضمن تعقیب داستان در معرض این نکات قرار گیرد. این مقاله کوششی است در جهت بررسی ساختار داستانی این اثر کلاسیک که تاکنون با نگاه و نگرشهای جدید در نقد ادبی مورد تحلیل قرار نگرفته است.

کلیدواژه‌ها