بررسی اندیشه‌های خیّام دربارۀ زندگی و مرگ در سنّت شعری کلاسیک های جهان

نوع مقاله : مروری

نویسندگان

دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

فلسفۀ حیات و وقایع پس از مرگ از معمّا‏های دست‏نایافتنی بشر، در سراسر تاریخ زندگی او بوده است. همۀ اندیشمندانِ جهان، به نوعی دربارۀ آن سخن گفته‏اند، امّا همگان بر این اعتراف کرده‏اند که این مسأله، مهم‏ترین راز نگشودۀ بشر بوده و خواهد بود. از میان شاعران و فلاسفۀ اسلامی، عمر خیّام بیش از هر شاعر و نویسنده‏ای بدین مهم پرداخته است. جان‏مایۀ اصلیِ رباعیّات خیّام، پاسخ به همین مسأله است: نشان دادن ناتوانی ذاتی بشر در پاسخ‏گویی به این معمّای هستی؛ امّا آیا آن‏چه خیّام اندیشیده و بر قلم جاری ساخته، ابتکاری است یا اصیل؟ مقالۀ حاضر، بررسی پیشینۀ اندیشه‏های خیّامی در شعر کلاسیک‏های جهان است. در این مقاله کوشیده شد با طرح نوزده درون‏مایۀ شعری خیّام در خصوص فلسفۀ حیات و مرگ، نشان داده شود که پیش از خیّام این اندیشه‏ها در آثار شاعران جهان مطرح شده و از دغدغۀ مشترک بیش‏ترِ شاعران گذشته بوده است و آن‏چه در نوشته‏های منتقدان ادبی ایران، اندیشه‏های خیّامی نامیده می‏شود، ویژۀ خیّام نیست و استناد آن‏ها به خیّام همراه با نوعی سهل‏انگاری است.

کلیدواژه‌ها