مطالعات زبان و ادبیات فارسی در دو نشریۀ بریتانیایی اواخر سدۀ هجدهم میلادی، جُنگ آسیایی و جُنگ جدید آسیایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ایران‌شناسی، بنیاد ایران‌شناسی، دانشگاه شهیدبهشتی

2 استادیار فرهنگ و زبان‌های باستانی و ایران‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.29252/hlit.2022.226242.1104

چکیده

در دهه‌های پایانی سدۀ هجدهم میلادی، کوشش کارگزاران کمپانی هند شرقی بریتانیا برای یادگیری زبان فارسی به قصد تثبیت تسلط بر هند، زمینۀ شکوفایی مطالعات ایرانی را در حوزه‌های زبان و ادبیات فارسی، نسخه‌پژوهی و تاریخ فراهم کرد. این مقاله به تحلیل محتوای دو عنوان از نخستین نشریات شرق‌شناسی، که بیش از یک‌سوم مطالب آنها به مقولۀ زبان و ادبیات فارسی اختصاص دارد، یعنی جنگ آسیایی (سه دوره، 1785-1788م، کلکته) و جنگ جدید آسیایی (یک دوره، 1789م، کلکته) به سرویراستاری فرانسیس گلادوین پرداخته است. به این منظور، با گردآوری آرشیو دو نشریه و بررسی دقیق محتوای مربوط به مطالعات ایرانی آنها، انگیزۀ تأسیس جنگ آسیایی و چگونگی گزینش، ترجمه و شرح آثار نویسندگان ایرانی و فارسی‌نویسان هندی تحلیل شده است. در ادامه، به روند شکل‌گیری نخستین آثار تحقیقی در جنگ جدید آسیایی و تأثیر دو نشریه بر آشنایی بریتانیایی‌ها با زبان و ادبیات فارسی پرداخته‌ایم. اسناد و مکاتبات مربوط به دو نشریه نشان می‌دهد که با وجود استقبال از آنها در هند و اروپا، آغاز کوشش‌ کمپانی برای فروکاستن جایگاه فارسی، زبان اداری و ادبی حکومت گورکانی، زمینۀ تعطیلی دو نشریه را فراهم آورد و موجب کاهش تمایل شرق‌شناسان به مطالعات زبان و ادبیات فارسی گردید. اما موج ترجمه و اقتباس از آثار فارسی که به یاری این نشریات در محافل ادبی بریتانیا به راه افتاد مطالعات زبان و ادبیات فارسی را در سدۀ نوزدهم میلادی رونق بخشید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Persian Studies in The Asiatick Miscellany and The New Asiatic Miscellany, Two British Periodicals of the Late Eighteenth Century

نویسندگان [English]

  • Gelareh Moradi 1
  • Ali Shahidi 2
1 Iranian Studies Department, Iranology Foundation, Shahid Beheshti University
2 Assistant Professor, Department of Ancient Iranian Culture and Languages, Department of Iranian Studies, University of Tehran.
چکیده [English]

In the late eighteenth century, the efforts of the British East India Company agents to learn Persian to consolidate their dominance in India, led to the flourishing of studies in the fields of Persian language and literature, codicology, and the history of Iran. In this paper, the role of two pioneer periodicals published in Calcutta by Francis Gladwin, The Asiatick Miscellany (1785-1788) and The New Asiatic Miscellany (1789), is examined in the progress of Persian studies. To this end, the archives of these two periodicals were gathered and accurately studied to discover the motive for their establishment and identify the process of selecting, translating, and describing the excerpts of Persian literary works of Iranian and Indian writers. Afterward, the formation of the first research works in The New Asiatic Miscellany is discussed and the impact of these two publications on the familiarity of the British with the Persian language and literature is studied. The correspondence related to the two periodicals reveals that despite their considerable popularity, the commencement of the attempts to reduce the status of Persian, the administrative and literary language of the Mughals, paved the way for the closure of the two periodicals. But the wave of translating and imitating the Persian literary works launched with the help of these publications flourished the Persian language and literature studies in nineteenth-century Britain.

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Asiatick Miscellany
  • The New Asiatic Miscellany
  • Francis Gladwin
  • Persian studies in Britain
  • Anglicism in India