دوره‌بندی در تاریخ ادبی (پیشینه، خاستگاه‌های فلسفی و کارکردها)

نوع مقاله : مروری

نویسنده

دانشگاه خوارزمی

چکیده

مطالعات تاریخی، در میان شیوه‌های طبقه‌بندی اطّلاعات تاریخی، بیش از همه به دوره‌بندی گرایش دارند. دوره‌بندی، اطّلاعات تاریخی را در محور زمانی بخش‌بندی می‌کند. نوشتۀ حاضر، پیشینه، بنیادهای فکری- فلسفی و کارکردهای دوره‌بندی را در تاریخ، به‌طور عام و در تاریخ ادبی، به‌طور خاص بررسی می‌کند. دوره‌بندی، مفهومی دیرپاست و رویکردها و شیوه‌های آن در گذر زمان دستخوش تحوّلات بسیار بوده است. روایتی که در این نوشته از این تحوّلات به دست داده می‌شود، نشان می‌دهد چگونه زمینه‌های کاربست این مفهوم در تاریخ ادبی فراهم آمده است. از این رو، بررسی نسبت میان دوره‌بندی در تاریخ عمومی و تاریخ ادبی ضرورت می‌یابد. مورّخان ادبی، دوره‌بندی را در معانی مختلفی به کار می‌برند. این معانی مختلف، از آبشخورهای فکری و فلسفی گوناگونی می‌آیند و درک این بنیادهای فکر و فلسفی، پیش‌درآمد فهم الگوهای ساختاری- در اینجا دوره‌بندی- برآمده از آنان است. با آن‌که از اوایل قرن بیستم تلاش‌های بسیاری برای تفکیک حوزۀ تاریخ ادبیّات و نقد ادبی صورت گرفته است، دوره‌بندی به‌عنوان عملی که ساختار کتب تاریخ ادبی را معیّن می‌کند، خود عملی انتقادی به‌شمار می‌رود و کارکردهایی اساسی در مطالعات ادبی دارد.

کلیدواژه‌ها