تحول جایگاه زن در نثر پیش از مشروطه (از دورۀ فتحعلی شاه تا مظفرالدین شاه)

نوع مقاله : مروری

نویسندگان

1 دانشگاه شهید بهشتی

2 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی

چکیده

باور عمومی چنان است که توجه به مساله زن و بازتاب آن در ادبیات، در دورة مشروطه شکل گرفته است. اما به گواهی متون تاریخی، بازتاب مسائل زنان در ادبیات سیری تکاملی را طی کرده است. از دورة فتحعلی شاه زمینه های توجه به مسائل زنان در مقایسة میان زن ایرانی و زن فرنگی آغاز شد و روندی طولانی و تاریخی را تا دورة ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه طی کرد تا در دورة مشروطه به بار نشست. نثر خصوصاً در دورة ناصری با گستردگی مضامین و گرایش به ساده نویسی، بار تحول در مضامین اجتماعی، از جمله مسائل زنان را بیشتر بر دوش کشید. در این دوره نه تنها با بازتاب توجه به زنان در انواع نثر (سفرنامه، خاطره نویسی، نمایشنامه نویسی و روزنامه نگاری) به قلم مردان مواجه می شویم، بلکه زنان برای اولین بار، خود نیز در قالب نامه، سفرنامه، رساله و خاطرات به انعکاس مسائل خویش می پردازند و زمینه را برای حضور جدی تر زن در دورة مشروطه فراهم می سازند. کشمکش های میان موافقان و مخالفان تغییر نقش های سنتی زن، گفتمانی را در آثار منثور این دوره پدید آورد که مقدمة بحث های گسترده تر در دوره مشروطه شد. این مقاله به بررسی بازتاب زنان و مسائل مربوط به آنان در نثر دورة پیش از مشروطه می پردازد.

کلیدواژه‌ها