دانشگاه شهید بهشتی تاریخ ادبیات 2008-7349 8 2 2016 01 21 شیوة نقد در تذکرة الشّعرای دولتشاه سمرقندی 157 184 98842 FA تورج عقدایی دانشگاه آزاد اسلامی زنجان Journal Article 2018 02 12 موضوع مقالة حاضر بررسی چگونگی شیوه‌های نقد و داوری دولتشاه سمرقندی در تذکرة الشّعرای اوست. از آن جا که نقد ادبی در هر عصری با سطح آگاهی و فرهنگ جامعه و طرز تلقّی مردم آن روزگار هم خوانی دارد، دولتشاه به مثابة نمایندة ناقدان عصر خود، به گرد کردن دیدگاه‌ها و داوری‌های مختلف ناقدان پرداخته و در نهایت دایرة بستة نقد کلّی و ذوقی آن روزگار را ترسیم کرده است. در این نوشتة کوتاه خواهیم دید که تذکرة دولتشاه به رغم خطاهای بسیارش، یکی از منابع اصلی و حتّی منحصر به فرد برای نقد شعر در روزگار مؤلّف بوده است. ولی بحث دربارة تمام نکته‌هایی که او به آن‌ها اشاراتی کلّی کرده، از حوصلة این نوشته بیرون است و مجال فراخ تری می‌طلبد. بنابراین کوشیده ایم محورهای اصلی کار دولتشاه را در نقد شعر، شناسایی و دسته بندی کنیم. در این طرح ابتدا تذکرة الشّعرای دولتشاه را به اجمال معرّفی و طرز تلقّی او را از شعر نشان داده و نقش دربارها را در پرورش شاعران و تولید شعر خوب بررسی کرده ایم. از آن پس کلّی گویی و نقد ذوقی او را که در موازنة شاعران و تتبّع و تقلید آنان مطرح شده، آورده و گفته ایم که جریان عمدة نقد در این اثر، نقد بلاغی و گونه‌ای از صورتگرایی است. در انتهای مقاله نگاهی گذرا افکنده ایم به رابطة نقد و سیاست‌های حاکم و سرانجام این نوشته را با بررسی اجمالی پیوند تاریخ و ادبیّات به پایان برده ایم. https://hlit.sbu.ac.ir/article_98842_ef0468242912c8d4391ea6e67cc71c41.pdf