palette
روند تاریخی معاصرنگاری در تذکره‌های فارسی

چکیده

تذکره‌نویسی مانند هر پدیدۀ ادبی نقطۀ آغازی داشته است. در طول زمان بالیده و تحت تأثیر اتفاقات مختلف فراز و فرودهایی را تجربه کرده است. نهایتا، از نقطۀ اوجش فرود آمده و کمرنگ شده است. سنت تذکره‌نویسی در دوره‌ای (قرن ششم) آغاز شد و از قرن نهم تا اوایل قرن 14 در دوران اوج خود بود. با روی کار آمدن تاریخ ادبیات­هایی که روش­های نوینی را به خدمت گرفته بودند، از اوج افتاد و در شکل‌های دیگری به حیاتش ادامه داد. البته هنوز هم این سنت پابرجاست و تذکره‌هایی نوشته می‌شوند. بر مورخ ادبی است تا این تحولات را که بر یک مفهوم ادبی گذشته با شرایط تاریخی و سیاسی و فرهنگی در دوره­های مختلف بسنجد و رابطۀ آن­ها را با هم تبیین کند. در جستار پیش­روی قصد بر آن است تا مفهوم معاصرنگاری در تذکره­های فارسی نسبت به شرایط مختلف بررسی و تبیین گردد.

واژگان کلیدی
تذکره. تذکره‌پژوهی. معاصرنگاری. تذکره‌نویسی عصری. تاریخ ادبیات.

منابع و مآخذ مقاله

Graham, William A. winter, 1993. "Traditionalism in Islam: An Essay in Interpretation." The Journal of Interdisciplinary History. Vol. 23, No. 3, Religion and History. 495-522.

آبادی, میرعبدالرزاقصمصامالدوله خوافی اورنگ. 1388. بهارستان سخن. تصحیح و تعلیق عبدالمحمد آیتی، سیده حکیمه دستجردی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

اتینگهاوزن, ر. 1393. http://rch.ac.ir/article/Details/12211. دستيابی در آبان 1398.

آذربیگدلی, لطفعلیبنآقاخان. 1193ق. آتشکدۀ آذر. جلد دوم. تصحیح میرهاشم محدث. تهران: امیرکبیر. 1378.

آزادبلگرامی, میرغلامعلی‌بن‌نوح. 1166ق. سرو آزاد. تصحیح میرهاشم محدث. تهران: سفیر اردهال. 1393.

آزادبلگرامی, میرغلامعلیبننوح. 1176ق. خزانۀ عامره. تصحیح ناصر نیکوبخت: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 1390.

آژند, یعقوب. 1395. نگارگری ایران (پژوهشی در تاریخ نقاشی و نگارگری ایران). 2 جلد. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعۀ علوم انسانی.

اوحدیبلیانی, تقیالدینمحمدبنمحمد. 1024ق. عرفات العاشقین و عرصات العارفین. تصحیح ذبیحالله صاحبکاری، آمنه فخر احمد؛ با نظارت علمی محمد قهرمان. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب؛ کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. 1389.

بنارسی, علیابراهیمخانخلیل. 1206ق. صحف ابراهیم. به تصحیح میرهاشم محدث. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. 1385.

بهادرجنگ, محمدغوثخان. 1269ق. گلزار اعظم. بمبئی: مطبعه سرکاری. 1272ق.

بهاریسیستانی, حسین. 1016ق. خیرالبیان. بیجا: بینا. نسخۀ دستنویس 1066.

تتوی, میرعلیشیرقانع. 1174ق. مقالاتالشعرا. با مقدمه و تصحیح و حواشی سیدحسامالدین راشدی. کراچی: سندهی ادبی بورد. 1957.

جامی, نورالدینعبدالرحمن. 892ق. بهارستان. تصحیح اسماعیل حاکمی. تهران: علوی. 1367.

حاکملاهوری, عبدالحکیم. 1175ق. مردم دیده. به اهتمام سیّد عبدالله. لاهور: صدر شعبۀ اردو و پرسنل یونیورستی اورینتل کالج. 1339ش. 1961م.

حزین, محمدعلیبنابیطالب. 1165ق. تذکرة المعاصرین. مقدمه، تصحیح و تعلیقات معصومه سالک. تهران: میراث مکتوب. 1375.

دنبلی, عبدالرزاق. 1240ق. تجربة الاحرار و تسلیة الابرار. به تصحیح و تحشیۀ حسن قاضیطباطبائی. تبریز: انتشارات مؤسسۀ تاریخ و فرهنگ ایران. چاپخانۀ شفق تبریز. 1349.

—. 1240ق. حدایق الجنان. کتابخانه مجلس شورای اسلامی. شمارأ ثبت: 76425.

—. 1241ق. نگارستان دارا. عبدالرسول خیامپور. تبریز: چاپ کتاب آذربایجان. 1343.

دولتشاهسمرقندی. 896ق. تذکرة الشعراء. به سعی و اهتمام ادوارد براون. لیدن: بریل. 1900.

دیوانبیگیشیرازی, احمد. 1296ق. حدیقة الشعراء. 3 جلد. با تصحیح و تکمیل و تحشیه عبدالحسین نوائی. تهران: انتشارات زرین. 1364.

رابینسون, چیس. 1392. تاریخنگاری اسلامی. ترجمه محسن الویری. تهران: سمت.

رادفر, ابوالقاسم. 1386. تذکرههای عرفانی. جیرفت: دانشگاه آزاد اسلامی (جیرفت).

سرخوش, محمدافضل. 1108ق. کلمات الشعراء. تصحیح علیرضا قزوه. تهران: مركز پژوهش كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراي اسلامي. 1389.

سنبهلیمرادآبادی, میرحسیندوست. 1163ق. تذکرۀ حسینی. لکهنو: مطبع نامی منشی نول. 1292.

صادقیکتابدار. 1016ق. مجمع الخواص. ترجمه عبدالرسول خیامپور. تبریز: 1327.

صدیقحسنخان, سیدمحمد. 1292ق. شمع انجمن. تصحیح و تعلیقات محمدکاظم کهدویی. یزد: انتشارات دانشگاه یزد.1386.

صفا, ذبیحالله. 1366. تاریخ ادبیات در ایران. ج2. تهران: فردوس. 1392.

—. 1366. تاریخ ادبیات در ایران. ج3. بخش اول. تهران: فردوس. 1392.

—. 1366. تاریخ ادبیات در ایران. ج4. تهران: فردوس. 1392.

—. 1366. تاریخ ادبیات در ایران. ج5. بخش سوم. تهران: فردوس. 1392.

صفوی, ساممیرزا. 967ق. تحفۀ سامی. تصحیح و تحشیه رکنالدّین همایون فرّخ. تهران: اساطیر. 1384.

عوفی, محمد. 618ق. لبابالالباب. به سعی و اهتمام ادوارد براون. لیدن: بریل. 1324.

فتوحیرودمعجنی, محمود. 1386. “نگاهی انتقادی به مبانی نظری و روشهای بلاغت سنّتی.” ادبپژوهی, پاییز: 9-27.

—. 1397. دیهیم هفتاد؛ مهرنامه استاد دکتر محمدجعفر یاحقی. مقالۀ دانشکدۀ ادبیات وارث زیباییشناسی بازگشت قاجاری. به خواستاری و اشرف دکتر محمود فتوحی، دکتر سلمان ساکت و اصغر ارشادسرابی. تهران: سخن.

—. 1395. صد سال عشق مجازی. تهران: سخن.

—.1387 نظریه تاریخ ادبیات در ایران. تهران: سخن.

فریر, رونالد. 1378. تاریخ تیموریان به روایت کمبریج. ترجمه یعقوب آژند. تهران: جامی.

ابن قتیبه. 213ق. الشعر و الشعراء. قاهره: دارالمعارف. 1377ق.

قزوینیرازی, عبدالجلیل. 560ق. نقض. بتصحیح میرجلالالدین محدّث. تهران: چاپخانۀزر. 1358.

کاشی, تقی. 1016ق. خلاصة الاشعار و زبدة الافکار. نسخۀ برلین. دستنویس 1040ق.

گروسی, محمدفاضلخانراوی. 1234ق. انجمن خاقان. کتابخانۀ مجلس شورای ملی. شمارۀ ثبت 12902.

گرونباوم, فنگوستاو. 1373. اسلام در قرون وسطی. تهران: البرز.

گلچینمعانی, احمد. 1369. کاروان هند. ج 1. مشهد: مؤسّسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.

گوپاموی, محمدقدرتالله. 1258ق. نتائجالافکار. تصحیح و تعلیق: یوسف بیگ باباپور. قم: مجمع ذخائر اسلامی. 1387.

لانگلس, لویی. 1824م. ایران فتحعلیشاهی. ترجمه ع. روحبخشان. همراه با فردنامه پاریس؛ به کوشش ایرج افشار. تهران: کتاب روشن. 1389.

مصحفیهمدانی, غلامبنولیمحمد. 1199ق. عقد ثریا. ویراسته، مقدمه و تعلیقات: مجمدکاظم مهدویی. قم: انتشارات امیرکبیر. 1388.

منز, بئاتریسفوربز. 1390. قدرت،سیاست و مذهب در ایران عهد تیموری. ترجمۀ جواد عباسی. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.

موافی, عثمان. 1995. الخصومة بین القدماء و المحدثین. دارالمعرفة الجامعیه.

میرزایقاجار, محمود. 1240ق. سفینة المحمود. بتصحیح و تحشیۀ عبدالرسول خیامپور. تبریز: انتشارات مؤسسۀ تاریخ و فرهنگ ایران. 1346.

نثاریبخاری, حسنبنخواجه. 974ق. مذکّر احباب. مقدمه، تصحیح و تعلیقات نجیب مایل هروی. تهران: مرکز. 1377.

نصرآبادی, محمدطاهر. 1378. تذکرۀ نصرآبادی. مقدمه تصحیح و تعلیقات محسن ناجی نصرآبادی. تهران: اساطیر.

نوابشیرازی, حاجیعلیاکبر. 1240ق. تذکرۀ دلگشا. تصحیح و تحشیۀ منصور رستگارفسائی. شیراز: انتشارات نوید. 1371.

نوایی, امیرعلیشیر. 896ق. مجالس النفائس. به سعی و اهتمام علی اصغر حکمت. تهران: منوچهری. 1363.

—. 905ق. محاکمة اللغتین. مقدمه، تصحيح و تحشيه حسين محمدزاده صديق. تبریز: اختر. 1387.

هدایت, رضاقلیخان. 1284ق. مجمع الفصحاء. بخش اول از جلد اول. به کوشش مظاهر مصفا. تهران: امیرکبیر.

واصفی, زینالدّینمحمود. 916. بدایع الوقایع. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 1349.

والهداغستانی, علیقلیخان. 1193ق. ریاضالشعراء. تصحیح، مقدمه و فهرستها از ابوالقاسم رادفر و گیتا اشیدری. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 1390.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.