palette
پيوند ساختار قصيده با زمينه و زمانه جاهلي

چکیده

پژوهشگران تاریخ ادبیات در مواجهه با پدیدة ادبی، ادبيت آن را  به‌عنوان ارزش مستقل و فراتاریخی در نظرگرفته‌اند و نقطة آغاز خود را پدیدة ادبی در وجه حاضروآمادة آن قرار داده‌اند؛ یعنی دقیقا آنجایی که پایان کار است، جايي كه متن ازپیش آن چیزی را که تاریخ در پی تقویم و اثبات آن است، به پژوهشگر بخشیده است. درحالي‌كه پديدة ادبي پيش از جلوة حاضر‌وآمادة خود، از طریق قرار گرفتن در سطح تطور ساختار متن، سنت ادبي و وجه کلامی خود در برخورد با سیاست و اجتماع، مسيري تاريخي را طي كرده است. مسير تاريخي یک پدیده‌ی هنری،  از  وحدت با زندگی تا خودآیین‌گشتن ساختار را دربرمي‌گيرد. قصيده جاهلي هنر در وجه وحدت با زندگي است و هر بخشي از  ساختار متن نشانه‌اي است به چيزي در حيات جاهلي و اين امر خود برآمده از هم‌‌سازي هنر، انديشه و زندگي در جاهليت است.  بر اين اساس، در پژوهش حاضر با فهم هرمنوتيك و روش ساختارگرا، آغاز قصيده در جاهليت  به‌مثابة جايگاه ايجاد شكل‌هاي آن مورد بررسي قرار گرفته و سرشت آغازي نظام ادبي آن روشن گرديده است، و از اين طريق تبيين شده است كه ادبيت قصيدة جاهلي برآمده از پيوند ضروري قصيده با زيست جاهلي است و همين پيوند در سطح ديگر موجب شده است فرم ‌و محتواي قصيدة جاهلي پس از ظهور اسلام، به عنوان عنصر ضروري فرم قصيده درون‌ماندگار شوند و در ادب كلاسيك عربي و فارسي براي بيان اهداف  مغاير با زيست جاهلي، به كار روند.

واژگان کلیدی
قصيدة جاهلي، پديدة ادبي، تاريخ ادبيات، دورة‌ جاهلي، نظام ادبي ،ساختار، هرمنوتيك.

منابع و مآخذ مقاله

فارسي

-آگامبن، جورجو.(1386ش). وسايل بي‌هدف. ترجمه اميد مهرگان و صالح نجفي. تهران: چشمه.

ـــــــــــــــ.(1385ش). مقولات زباني و تاريخي در تفكر بنيامين، عروسك و كوتوله: گفتارهايي دربارة فلسفه زبان و فلسفه تاريخ، صص29-51 ، گزينش و ترجمه ترجمة اميد مهرگان و مراد فرهادپور. تهران. گام نو.

-آيتي، عبدالمحمد.(1377ش). معلقات سبع. تهران: سروش.

-ايزوتسو، توشهيكو.(1381ش). انسان و خدا در قرآن. ترجمه‌ي احمد آرام. تهران: شركت سهامي انتشار.

-بركت، بهزاد(1385ش) «ادبيات و نظرية نظام چندگانه: نقش اجتماعي نوشتار»، پاييز، نامه علوم اجتماعي، ش28 صص 82-97.

-پيشوايي، محسن.(1379ش). طبيعت در معلقه إمرؤ القيس. دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. پاييز، ش155، صص 143-162.

-الجابري، محمد(1394ش). نقد عقل عربي. ترجمه‌ي سيد محمد آل مهدي. تهران: نسل آفتاب.

-رضايي،غلام؛ محمودي، عباس.(1389ش). بررسي تطور ساختاري دو قصيده جاهلي و اسلامي از حسان بن ثابت با نظر به مكتب ساختارگرايي. پژوهشنامه نقد ادب عربي. پاييز و زمستان، ش1،صص 45-68.

ــــــــــــــــــــــــــــ (1390ش). بررسي تطور محتوايي شعر حسان بن ثابت انصاري در دوران جاهلي و اسلامي. لسان مبين. تابستان، ش4، صص1-23.

-سالم، عبدالعزيز. (1383ش). تاريخ عرب قبل اسلام. ترجمه‌ي باقر صدري نيا. تهران: نشر علمي و فرهنگي.

-سعدون‌زاده، جواد(1390ش). ساختار قصيده در شعر عربي پيش از اسلام و تأثير آن بر نخستين قصيده‌سرايان پارسي‌گو. ادبيات تطبيقي. تابستان، ش4،صص 75-94.

-فاخوري، حنا(1388ش) تاريخ ادبيات زبان عربي. ترجمه عبدالمحمد آيتي. تهران: توس.

-گادامر، هانس گئورگ.(1395ش). آغاز فلسفه. ترجمه‌ي عزت فولادوند. تهران، هرمس.

-لوكاچ، گئورگي (1382ش). جان و صورت. ترجمه‌ي رضا رضايي. تهران: ماهي.

ــــــــــــــــ(1394م). نظريه‌ي رمان. ترجمه حسن مرتضوي. تهران: آشيان.

-مرتاض، عبدالملك. (1393ش). بررسي مردم‌شناختي و نشانه‌شناختي معلقات سبع. ترجمة حسين سيدي. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسي.

عربي

-ابوالعتاهيه.(1986م). ديوان. بيروت: دار بيروت.

-حطيئه.(1993م). ديوان. شرح برواية ابن السكيت. بيروت. دارالكتب العلميه

-زهير بن ابي سلمي.(1988م). شرح و قدّمه له: حسن علي فاعور. بيروت: دارالكتب العلميه.

-سلامة بن جندل(1987م) ديوان. تحقيق: فخرالدين قباوه. بيروت: دارالكتب العلميه.

-ضيف،شوقي.(1995م). تاريخ الأدب العربي (عصر الجاهلي)، قاهره: دار المعارف.

-طرفة بن العبد.(2002م). ديوان. شرحه و قدّم له: مهدي محمد ناصرالدين. بيروت، دارالكتب العلميه.

-طفيل غنوي.(1997م). ديوان. شرح: اصمعي، تحقيق: حسان فلاح اوغلي. بيروت: دار صادر.

-العامري، شاكر.(1389ش). شعرالجاهلي في الحقيقة المدح. ادب عربي. بهار و تابستان، ش2 صص41-58.

-عامري، لبيد بن ربيعة.(بي‌تا). ديوان. بيروت: دارصادر.

-عطوان، حسين.(1992م) مقدمة القصيدة العربي في العصر الجاهلي. قاهره: دارالمعارف.

-مهلهل بن ربيعه.(1996م). ديوان. شرح و تقديم: طلال حرب. بيروت: دارالعالميه.

انگليسي

Even- Zohar, Itmar.(1990). Polysystem Studies.Tel Aviv: The Porter Institute for Poetics and Semiotics.-

”_______________.(1978)

Papers in Historical Poetics” in Papers on Poetics and Semiotics. Tel Aviv: Porter Institute for Poetics and. Semiotics.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.