palette
تحلیل بازنمایی ايدئولوژي در دستورالوزراء نوشتۀ غیاث‌الدین خواندمیر

چکیده

در تاریخ ادبیات فارسی، وزارت‌نامه‌نویسی جایگاه بااهمیتی دارد؛ وزارت‌نامه‌ها نوعی از انواع سیاست‌نامه‌نویسی هستند و در شناساندن اهمیت و جایگاه نقش دیوان‌‌سالاری و جایگاه وزیر در حکومت‌ها -و نیز ارائۀ راه‌کارهایی برای بهبود کیفی این سمت خطیر- می‌کوشند؛ وزارت‌نامه‌ها، حاوی اطلاعات ارزشمندی در جنبه‌های تاریخی، سیاسی، ایدئولوژیکی و زبان‌شناختی هستند و تحلیل لایه‌های زبانی و اندیشگانی این متون، در بافت موقعیتی  تولید آن، به بازنمایی این اطلاعات کمک شایانی خواهد نمود. بر این اساس، مسالۀ اصلی این تحقیق، شناساندن دقیق ژرف‌ساخت‌های فکری، فرهنگی و سیاسی کتاب دستور‌الوزراء، به عنوان یکی از نمونه‌های تاریخ‌نامه‌نویسی فارسی، از طریق تحلیل گفتمان انتقادی قدرت و فرهنگ در لایه‌های سبکی این متن بوده است. خواندمیر، مؤلف این کتاب، منشی دیوان تیموریان و تحت حمایت مستقیم زمامداران عصر، این متن را با جهت‌گیری صریح سیاسی و مذهبی، در حمایت از قدرت حاکم و اتباع آن نگاشته است؛ دستآورهای حاصل از این تحقیق، که به روش تحقیق ترکیبی (تحلیلی-توصیفی- استدلالی) انجام یافت، نشان می‌دهد که: مؤلف از طریق: 1-برخورداری از واژگان نشاندار و شاخص با سویه‌گیری مستقیم به نفع گزینش‌های دینی و حکومتی، 2-بهره‌مندی از نحو پیوسته و قطعیت گفتمانی با غلبۀ وجه اخباری و صدای دستوری فعال، 3-استفاده فراوان از تشبیهات و استعارات ایدئولوژیکی در لایۀ بلاغی برای تقویت منظورهای سیاسی و فرهنگی، 4-بهره‌مندی بیشتر از کنش‌های ترغیبی برای رسمیت دادن به ارزش‌های حاکم بر ایدئولوژی خود (سیاست-مذهب) و مشروعیت بخشیدن بر گفتمان مسلط زمانۀ خود کوشیده است.

واژگان کلیدی
وزارت‌نامه‌نویسی- دستورالوزراء- سبک‌شناسی انتقادی- ایدئولوژی- خواندمیر-

منابع و مآخذ مقاله

- آشوری، داریوش، (1380)، دانشنامه سیاسی، تهران، انتشارات مروارید.

- آقاگل‌زاده، فردوس (1389) تحلیل گفتمان انتقادی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

- باختین، میخائیل (1387) تخیل مکالمه‌ای: جستارهایی دربارۀ رمان، ترجمۀ رویا پورآذر، تهران: نشر نی.

- بهرام‌پور، شعبانعلی (1379) گفتمان و تحلیل گفتمانی، مجموعۀ مقالات، به کوشش دکتر محمدرضا تاجیک، تهران: فرهنگ گفتمان.

- جان‌احمدی، فاطمه، (1388)، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، قم، دفتر نشر معارف.

- حیدر، منصوره (1384) «نظریۀ سلطنت در حکومت تیموریان»، در کتاب تیموریان، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: مولی.

- خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین محمد (1355) دستورالوزراء، به کوشش سعید نفیسی، تهران: اقبال.

- ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1372) مآثرالملوک، ثصحیح میرهاشم محدث، تهران: رسا.

- __________________________ (1380) حبیب‌السیر، به کوشش محمد دبیرسیاقی، 4 جلد، تهران: خیام.

- درپر، مریم، (1392)، سبک‌شناسی نامه‌های غزالی با رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی، تهران، انتشارات علم.

- دلبری، حسن، مهری، فریبا، (1394)، «کارکرد ایدئولوژی در لایه‌های سبکی داستان حسنک وزیر»، متن‌شناسی ادب فارسی، دوره‌ی جدید، شماره‌ 2، صص 78-63.

- روشنفکر، کبری و اکبرزاده، عاطفه (1390) «تحلیل گفتمان انتقادی خطبۀ فدک حضرت زهرا»، منهاج، سال 7، شمارۀ 12، صص 125-145

- سابتلنی، ماریا (1384) «فرهنگ‌دوستی و هنرپروری تیموریان و مبانی اقتصادی آن»، در کتاب تیموریان، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: مولی.

- سارتر، ژان.پل، (1348)، ادبیات چیست؟، ترجمه ابوالحسن نجفی و مصطفی رحیمی، تهران، نشر زمان.

- سجادي، سيد صادق و عالم‌زاده، هادي (1395) تاريخ‌نگاري در اسلام، تهران: سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني دانشگاه‌ها (سمت).

- سجودی، فرزان، (1387)، نشانه‌شناسی کاربردی، تهران، انتشارات علم.

- سلطانی، علی‌اصغر، (1384)، قدرت گفتمان و زبان: سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران، تهران، انتشارات نی.

- شعیری، حمیدرضا (1395) نشانه-معناشناسی ادبیات، تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.

- شمیسا، سیروس، (1384)، کلیات سبک‌شناسی، تهران، میترا.

- شیبانی‌اقدم، اشرف، (1394)، کلیدواژه‌های سبک‌شناسی، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.

- صفوی، کوروش، (1384)، معنی‌شناسی، تهران، انتشارات سوره.

- فتوحی، محمد، (1391)، سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران، سخن.

- فرقانی، محمدمهدی، (1382)، راه دراز گذار: تحول گفتمان توسعۀ سیاسی در ایران، تهران، انتشارات فرهنگ و اندیشه.

- فرکلاف، نورمن، (1379)، تحلیل انتقادی گفتمان، مترجم فاطمه شایسته پیران و دیگران، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

- فرهانی منفرد، مهدی (1382) پیوند فرهنگ و سیاست در عصر زوال تیموریان و ظهور صفویان، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

- ___________ (1378) «مناسبات دیپلماتیک دورۀ زمامداری سلطان حسین بایقرا»، مجلۀ تاریخ روابط خارجی، سال اول، شمارۀ 1، صص 17-30

- مقدادی، بهرام، (1384)، فرهنگ اصطلاحات نقد ادبی (از افلاطون تا عصر حاضر)، تهران، فکر روز.

- مکاریک، ایرنا ریما، (1390)، دانشنامۀ نظریه‌های ادبی معاصر، ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران، انتشارت آگه.

- نورگارد، نینا و بوسه، بئاتریكس و مونتورو، روسیو (1394) فرهنگ سبک شناسی، ترجمه: احمد رضایی جمكرانی و مسعود فرهمندفر، تهران: مروارید.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.