palette
روایت های شفاهی در تذکرة الشّعرای دولت شاه سمرقندی
قهرمان شیری, مینو محمدی

چکیده

تذکره­ ی دولت­شاه سمرقندی (896 هـ..ق)، استثنایی­ ترین تذکره­ ی شاعران در تاریخ و ادب ایران است که به ­رغم برخورداری از اشتباهات فراوان تاریخی، بیش­ترین اطّلاعات را درباره­ ی شاعران و دوران زندگی آنان با روش­مندترین شیوه­ ها­ی مرسوم در گذشته، به مخاطبان عرضه ­می­ کند. بررسی شیوه ­ی خاص دولت­شاه سمرقندی، اهمیّت شگرد وی در معرّفی شاعران با ارائه ­ی توضیحات لازم تاریخی درباره‌ی خاندان های حکومتی عصر آنان و نقش سلاطین در جایگاه فکری و هنری هر شاعر، شناخت چگونگی ارائه اطلاعاتی پیرامون ممدوحان شاعران، بررسی عوامل مقبولیّت تذکره ­الشعرا با وجود بسیاری از اشتباهات تاریخی و مسائلی از این­ دست از اهداف این پژوهش است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و نتایج با استفاده از شیوه ­ی تحلیل محتوا تجزیه و تحلیل شده­است. نتایج نشان ­می ­دهد: به­دور از هر گونه اغراق و مبالغه، می ­توان ادّعا­کرد که این تذکره، نوآورانه ­ترین تذکره ­ی شعری در زبان فارسی است که نویسنده­ ی آن فقط در پی فراهم ­آوردن جُنگی از اسم­ها و نمونه شعرهای شاعران فارسی نبوده، بلکه کوشیده ­است هر شاعری را در بستر تاریخی دورانی که از آن برخاسته ­است قراردهد، تا ارزیابی جایگاه فکری و هنری او درست­تر انجام­ شود. به این سبب است که تذکره­ ی دولت­شاه، علاوه­ بر گزارش زندگی شاعران که اصلی­ ترین وظیفه­ ی این­ گونه کتاب­ ها است، یک گزارش به ­نسبت اجمالی از اغلب سلسله ­های حکومتی و حکومت های محلّی در مناطق مختلف ایران نیز به ­دست داده ­است.

واژگان کلیدی
تذکره الشعرا- دولت شاه سمرقندی- روایتهای شفاهی- شاعران- شاهان- عصر تیموریان

منابع و مآخذ مقاله

ـ بهار، ملک الشّعرا محمّدتقی. (1376). سبک شناسی، تاریخ تطوّر نثر فارسی، ج3، تهران، انتشارات مجید، چاپ نهم.

ـ دولت‌شاه سمرقندی. (1900م). امیر دولت شاه بن علاء الدّوله بختیشاه الغازی السمرقندی، تذکرة الشّعرا، به تصحیح ادوارد برون انگلیسی، هلند، چاپ لیدن.

ـ زرّین کوب، عبدالحسین. (1375). از گذشته‌ی ادبی، تهران، الهدی، چاپ اول.

ـ ........................................... (1361). نقد ادبی، ج1، تهران، امیرکبیر.

ـ شبلی نعمانی هندی. (1363). شعرالعجم یا تاریخ شعرا و ادبیات ایران، ترجمه‌ی سیّد محمّد تقی فخر داعی گیلانی، تهران، دنیای کتاب، چاپ دوم.

ـ شگفته، صغری بانو. (1387). شرح احوال و آثار فارسی امیر علیشیر (نوایی)، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، تهران، انتشارات بین المللی الهدی.

ـ صفا، ذبیح الله. (1363). تاریخ ادبیات در ایران، ج 4، تهران، انتشارات فردوسی، چاپ دوم.

ـ عبید زاکانی. (1342). کلیات عبید زاکانی، به کوشش پرویز اتابکی، تهران، کتاب‌فروشی زوّار.

ـ فروزانفر، بدیع الزّمان. (1350). سخن و سخن‌وران، تهران، انتشارات خوارزمی، چاپ دوم.

ـ فتوحی، محمود. (1379). نقد خیال، تهران، انتشارات روزگار.

ـ نفیسی، سعید. (1344). تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی، ج1، تهران، کتابفروشی فروغی

ـ میرانصاری، علی. (1385). دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 14، ذیل تذکرة الشعرا. تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

ـ نوایی، امیر علیشیر. (1363). تذکره‌ی مجالس‌النفائس، به سعی و اهتمام علی اصغر حکمت، تهران، کتابخانه منوچهری.

ـ بهار، ملک الشّعرا محمّدتقی. (1376). سبک شناسی، تاریخ تطوّر نثر فارسی، ج3، تهران، انتشارات مجید، چاپ نهم.

ـ دولت‌شاه سمرقندی. (1900م). امیر دولت شاه بن علاء الدّوله بختیشاه الغازی السمرقندی، تذکرة الشّعرا، به تصحیح ادوارد برون انگلیسی، هلند، چاپ لیدن.

ـ زرّین کوب، عبدالحسین. (1375). از گذشته‌ی ادبی، تهران، الهدی، چاپ اول.

ـ ........................................... (1361). نقد ادبی، ج1، تهران، امیرکبیر.

ـ شبلی نعمانی هندی. (1363). شعرالعجم یا تاریخ شعرا و ادبیات ایران، ترجمه‌ی سیّد محمّد تقی فخر داعی گیلانی، تهران، دنیای کتاب، چاپ دوم.

ـ شگفته، صغری بانو. (1387). شرح احوال و آثار فارسی امیر علیشیر (نوایی)، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، تهران، انتشارات بین المللی الهدی.

ـ صفا، ذبیح الله. (1363). تاریخ ادبیات در ایران، ج 4، تهران، انتشارات فردوسی، چاپ دوم.

ـ عبید زاکانی. (1342). کلیات عبید زاکانی، به کوشش پرویز اتابکی، تهران، کتاب‌فروشی زوّار.

ـ فروزانفر، بدیع الزّمان. (1350). سخن و سخن‌وران، تهران، انتشارات خوارزمی، چاپ دوم.

ـ فتوحی، محمود. (1379). نقد خیال، تهران، انتشارات روزگار.

ـ نفیسی، سعید. (1344). تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی، ج1، تهران، کتابفروشی فروغی

ـ میرانصاری، علی. (1385). دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج 14، ذیل تذکرة الشعرا. تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

ـ نوایی، امیر علیشیر. (1363). تذکره‌ی مجالس‌النفائس، به سعی و اهتمام علی اصغر حکمت، تهران، کتابخانه منوچهری.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.