palette
معرفی نسخۀ خطی دیوان ابراهیم آبادِ منصور اصفهانی
ایوب امیدی, مریم مشرف, احمد خاتمی

چکیده

     آن­چه از گذشتگان به صورت نسخه­های خطی برای ما باقی مانده، هر کدام گنجینه­ای است که باید در حفظ، احیا و شناسایی آن کوشید. با وجود آن­که در سال­های اخیر، سعی فراوانی در شناسایی و معرفی این گنجینه­های نفیس صورت پذیرفته، لیکن هنوز راه نرفته بسیار است؛ یکی از این آثار ناشناخته و ارزشمند، دیوان "ابراهیم آباد" از محمدرضا ابن­رجبعلی، ملقب به شرابی و متخلص به منصور است که شاعر و طبیب دربار شاهزاده ابراهیم­خان قاجار( حاکم کرمان) بوده است. با بررسی­های انجام گرفته در فهرست نسخ خطی، تنها یک نسخه از دیوان وی در کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی یافت شد؛ به نظر می­رسد این نسخه توسط شاعر کتابت شده است و در آن قرینه­ای مبتنی بر تاریخ کتابت نسخه وجود ندارد. این مقاله می­کوشد برای نخستین­بار به معرفی اشعار، مضامین و ویژگی­های شعری شاعر بر اساس تنها نسخۀ موجود بپردازد و همچنین با استفاده از تذکره­های موجود، شرح­حالی از زندگی وی اراِئه دهد. پس از بررسی و خوانش این نسخه به این نتیجه رسیدیم وی از شاعران متوسط دورۀ قاجار است؛ اشعارش ساده و روان و در شعر به شاعرانی از جمله: انوری، خاقانی، حافظ، جمال­الدین و کمال­الدین نظر داشته و در کاربرد انواع صنایع بدیعی و بیانی به صنایعی چون: انواع جناس، تکرار، موازنه، مزدوج، لف و نشر، تجاهل العارف، تنسیق الصفات، حسن تعلیل، تلمیح(به­ویژه تلمیحات اساطیری و مذهبی)، ایهام تناسب و انواع تشبیه(به­ویژه تشبیه تفضیل و بلیغ) توجه ویژه­ای دارد. روش انجام این پژوهش، کتابخانه­ای و استناد به نسخۀ حاضر می­باشد.

واژگان کلیدی
دیوان، شعر فارسی، منصور، نسخۀ خطی.

منابع و مآخذ مقاله

منابع:

- قرآن کریم.

- انوری، علی‌بن‌محمد.(1376)، دیوان انوری، به اهتمام محمدتقی مدرس رضوی، چاپ پنجم، تهران: علمی فرهنگی.

- اصفهانی، جمال‌الدین محمدبن عبدالرزاق.(1319). دیوان، تصحیح حسن وحیددستگیری، تهران: ارمغان.

- اصفهانی، ابوالفضل کمال‌الدین.(1348). دیوان، به‌کوشش حسین بحرالعلومی، تهران: دهخدا.

- اصفهانی، محمدرضاابن رجبعلی.(بی‌تا). ابراهیم‌آباد، نسخۀ خطی به شمارۀ 14086، کتابخانۀ مجلس.

- بامداد، مهدی.(1347). شرح رجال‌حال ایران در قرن‌های12-13-14، جلد1، تهران: زوار.

- بهزادی اندوهجردی، حسین.(1381).تذکرۀ شاعران کرمان، چاپ اول، تهران: دستان.

- بهمن‌میرزا قاجار.(1394). تذکرۀ محمدشاهی، تصحیح حسین محمدزاده صدیق، تهران: تک درخت.

- حافظ، شمس‌الدین محمد.(1386). دیوان، به کوشش خلیل خطیب رهیر، تهران: صفی‌علیشاه.

- خاقانی شروانی، افضل‌الدین بدیل‌بن علی‌نجار.(بی‌تا). دیوان، به‌کوشش ضیاء‌الدین سجادی، تهران: زوار.

- درایتی، مصطفی.(1391). فهرستگان نسخه‌های خطی ایران(فنخا)، تهران: سازمان اسناد و کتاب‌خانۀ ملی.

- دنبلی، عبدالرزاق بن نجفقلی.( 1342). نگارستان دارا تذکرۀ، به کوشش عبدالرسول خیام‌پور، تبریز: تذکره‌ها.

- دیوان بیگی شیرازی، سید احمد.(1366). حدیقة‌الشعرا، تصحیح وعبدالحسین نوایی، جلد سوم، چاپ اول، تهران: زرین.

- شهلای یزدی، محمدعلی.‌(1379). تذکرۀ شبستان، به کوشش اکبرقلم‌سیاه، چاپ اول، تهران: گیتا.

- شیرازی، ابن‌یوسف.(1353). فهرست کتابخانۀ مجلس شورای ملی، با اصلاح و تکمیل و تحقیق و اضفۀ بخش 3و2 از عبدالحسین حائری، جلد سوم، چاپ دوم، تهران: چاپ مجلس شورای ملی.

- شیرازی، محمدمعصوم.(بی‌تا). طرائق‌الحقایق، تصحیح محمدجعفر محجوب، تهران:سنایی.

- فدایی، غلامرضا.(1386). آشنایی با نسخه خطی و آثار مکتوب، تهران: سمت.

- قاجار، محمودمیرزا.(1342). سفینة المحمود. به کوشش عبدالرسول خیام‌پور، جلد دوم، تبریز: نشر تذکره‌ها.

- گرجی، احمد بن فرامرز.(1343). تذکرۀ اختر، تصحیح عبدالرسول خیام‌پور، تبریز: سلسلۀ نشر تذکره‌ها.

- گروسی، فاضل‌خان.(1376). انجمن خاقان، مقدمۀ توفیق سبحانی، چاپ اول، تهران: فردا.

- هدایت، رضاقلی خان.(1340). مجمع‌الفصحا، به کوشش مظاهر مصفا، بخش سوم از جلد دوم، تهران: موسوی.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.