palette
ادوار شعر فارسی در افغانستان (از مشروطة اول تا سقوط سلطنت آل‌یحیی)
رضا چهرقانی

چکیده

چكيده

 نقطة آغاز تحولات ادبی در افغانستان معاصر‌، جنبش مشروطه خواهی است. شعر مشروطیت، به عنوان نخستين جريان شعر معاصر، دگرگوني عميقي در مضمون و زبان شعر افغانستان به وجود آورد که می‌توانست زمينه‌ساز تحولات بیشتر و ظهور جریان­های دیگر در شعر افغانستان باشد؛ اما شکست جنبش و بازگشت استبداد مانع از تحقق این امر گردید. پس از مشروطیت در افغانستان جریان شعر رمانتیک شکل گرفت و در سالهای پایانی حکومت آل‌یحیی جریان شعر مقاومت با دو شعبة شعر مقاومت سوسیالیستی و شعر مقاومت اسلامی پدید آمد. اين مقاله كوشيده­است ضمن واکاوی عوامل سیاسی- اجتماعی مؤثر در تحولات شعر معاصر افغانستان، جریان­های شعر افغانستان را از آغاز جنبش مشروطه‌خواهی تا سقوط سلطنت ظاهرشاه، با روش توصیفی- تحلیلی بررسی نماید. یافته‌های پژوهش، نشان می‌دهد؛ بعد از شکست جنبش مشروطیت در افغانستان، شاعران در پیلة فردیت خود فرورفته، به مضامین تغزّلی پیش از مشروطه رجعت کردند و تنها جریان شعری فراگیر تا دهة پنجاه در این کشور، رمانتیسمی برخاسته از بی‌عملی دوران استبداد است که از نظر صورت و سیرت به شدت تحت تأثیر اشعار شاعران رمانتیک‌ در ایران قرار دارد. جریان‌های شعری دیگر؛ نظیر رئالیسم سوسیالیستی، شعر مقاومت اسلامی و شعر آوانگارد از اواخر دهة چهل و اوایل دهة پنجاه به تدریج در افغانستان شکل‌گرفته ‌است.  

واژگان کلیدی
كلمات کلیدی: ادوار شعر، شعر معاصر فارسی، افغانستان، جریان­شناسی شعر، شعر مشروطيت، رمانتيسم، شعر پايداري.

منابع و مآخذ مقاله

ـ آرزو، عبدالغفور.(1377). سياه سپيداندرون، چ اول، مشهد: ترانه.

- اخوان ثالث، مهدي.(1369). بدعتها و بدايع نيمايوشيج، چ دوم، تهران: بزرگمهر.

- اميري، ناصر.(1356). نمونه‌هايي از شعر دري افغانستان، چ اول، تهران، ‌انتشارات بنياد فرهنگ ايران.

- انوشه، حسن و همكاران.(1375). دانشنامه ادب فارسي، ‌جلد سوم، ادب فارسي در افغانستان، چ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي.

ـ باختري، واصف. (1373). ديروز،‌ امروز و فرداي شعر افغانستان، مجله شعر، ش 14.

ـ توللي، فريدون. (1369). بازگشت، چ اول، شيراز: نويد.

ـ جاويد، احمد. (1334). سخن سرايان افغانستان‌ از آغاز قرن دوازدهم تا نيمه دوم قرن چهاردهم هجري، رساله دكتري در رشته زبان و ادبيات فارسي به راهنمايي سعيد نفيسي، دانشگاه تهران.

- جعفريان، محمد حسين. (1370). «از فراز هندوکش(قسمت دوم)»؛ کيهان فرهنگی، ش 8 .

- چهرقانی برچلویی، رضا. (1384). «مروری بر دگرگونی‌های شعر مهاجرت افغانستان»؛ فصلنامه شعر، تابستان، شماره 43، صص 69 - 77.

- حبيبي، عبدالحي.(1372). جنبش مشروطيت درافغانستان،‌ چ اول، قم: احساني.

- خسرو شاهي، هادي.(1370). نهضت‌هاي اسلامي افغانستان، ‌چ اول، ‌تهران،‌ دفتر مطالعات سياسي و بين المللي.

- زرقانی، مهدی. (1391). چشم انداز شعر معاصر ایران، تهران: نشر ثالث.

- سریع القلم، محمود. (1392). «نظریه اعتدال»؛ مجله مهرنامه، شمارة 30 ، 7.

- شمیسا، سیروس. (1375). کلیات سبک‌شناسی، تهران: فردوس.

- شفق، اسماعیل و چهرقانی، رضا. (1391). «بازگشت ادبی در شعر فارسی افغانستان»؛ مجله فنون ادبی(دوفصلنامه علمی و پژوهشی دانشگاه اصفهان)، سال چهارم، شمارة دوم(پیاپی 7)، 53.

- صابري هروي، جليل. (1380). شعراي عصر حاضر افغانستان ، چ اول، مشهد: نوند.

ـ علي آبادي، علي‌رضا. (1372). ‌افغانستان،‌ چ سوم، تهران، وزارت امورخارجه.

ـ فرهنگ، ميرمحمدصديق. (1371). افغانستان درپنج قرن اخير،‌ جلد اول، چ اول، ‌مشهد: درخشش.

ـ كاظمي، محمدكاظم. (1379). شعر پارسي، چ اول، مشهد: ضريح آفتاب.

- گروهي از پژوهشگران. (1376). افغانستان (مجموعه مقالات)، ترجمه سعيد ارباب شيراني و هوشنگ اعلم، چ اول،‌ تهران: بنياد دايره المعارف اسلامي.

- محمدی، رضا. (1391). ادبیات امروز افغانستان، چ اول، لندن: انتشارات مردمک.

- موسوي، سيدعسگر. (1379). هزاره‌هاي افغانستان، ترجمه اسدالله شفايي، چ اول، تهران: نقش سيمرغ.

ـ مولايي، ‌محمدسرور. (1350). برگزيده شعر معاصر افغانستان، چ اول، تهران: رز.

- ميرصادقي، ميمنت. (1376). واژه نامه هنر شاعري، چ دوم، تهران: كتاب مهناز.

- نیکوبخت، ناصر و چهرقانی، رضا. (1391). «شعر پایداری افغانستان...»؛ نشریه علمی و پژوهشی ادبیات پایداری، سال اول، شمارة 2، 341-368.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.