palette
سایۀ خورشید
زهیر طیب, علی محمد مؤذنی, سید محمد منصور طباطبائی, مروه کایا

چکیده
شخصیت و آثار مصلح الدین چِلبی ملاّ مصطفی سروری حنفی، عارف، ادیب، فقیه، اصولی، منطقی، محدث، صرفی، نحوی، خطیب و مفسّر مثنوی شریف متناسب با قدر و منزلت علمی و عرفانی این شخصیت برجستۀ تُرک زبان قرن دهم هجری قمری فارسی گو در ایران شناخته نیست. حجم فراوان آثار فارسی و نگارش کهن‌ترین شرح فارسی بر هر شش دفتر مثنوی در کنار ویژگی‌های عصری و جغرافیایی و شباهتهای تأمّل برانگیز حیات او با مولوی، اهتمام به تعریف این شخصیت علمی و ادبی را ضروری می‌سازد. شباهت حیرت انگیز زندگی و احوالات این مرد به پارسی گوی هم دیارش، مولوی، نگاه او را به این اثر ادبی عرفانی بسیار ویژه و در خور تأمل ساخته است.
این نوشتار با بهره‌گیری از منابع علمی و تحقیقی حوزۀ آناتولی گزارشی تفصیلی از حیات و آثار این دانشمند و مفسّر مثنوی به دست می‌دهد. افزون بر این، منابع معرّفی شده در متن و منتهای این مقاله، دریچه‌ای نوین به بررسی‌های ادبی حوزۀ آناتولی را بر پژوهشگران می‌گشاید که بهره‌ای مجزّا خواهد بود.
واژگان کلیدی
سروری، زندگینامه و آثار، مفسر مثنوی، چلبی، ملا مصطفی، آناتولی، گلیبولی

منابع و مآخذ مقاله

منابع فارسی

• ابن لالی، العقد المنظوم (بذیل الشقائق النعمانیه)، دارالکتب العربی، بیروت: 1975.

• احمد آتیلا شَن‌تورک، هجویۀ قانونی (سلطان سلیمان) یا مرثیۀ شهزاده مصطفی تألیف یحیی بِی، استانبول: 1998.

• اسماعیل گلیج، اصطلاحات ادبی در بحر المعارف، تز فوق لیسانس (چاپ نشده)، به راهنمایی: آتیلا شن تورک، دانشگاه استانبول، انستیتوی علوم اجتماعی، استانبول: 1997.

• امین، مناقب کدخدازاده محمد عارف افندی، استانبول: 1305.

• اِولیا چِلِبی (محمد ظلی بن درویش)، سیاحت نامه، به اهتمام: احمد جودت، دَرسعادت مطبعه سی، چاپ اول، استانبول: 1314.

• ایسن، مصطفی، بخش تذکرۀ کتاب کنه الاخبار، آنکارا: 1984.

• بغدادی (اسماعیل پاشا)، هدیة العارفین اسماء المؤلّفین و آثار المصنفین، وکالة المعارف الجلیلة، استانبول: 1955.

• پژوهشهای عصر عثمانی(The journal of ottman Studies) ، شمارۀ 21، استانبول: 2001.

• پژوهشهای فرهنگی تُرکی، سال 32، شمارۀ 1 و 2، آنکارا، 1984.

• جواد ایزگی، علم در مدارس عثمانی، استانبول: 1997.

• چاگاتای اولوچای، سلطان مصطفی، دارالمعارف اسلام، استانبول، وزارت علوم: 1957.

• حاجی خلیفه (مصطفی بن عبد الله کاتب چلبی القسطنطینی- م. 1076 هـ.)، کشف الظّنون عن أسامی الکتب و الفنون، مکتبه المثنی، بغداد: 1941.

• محمت اوندر، عصمت بین ارک و نجات صفر جی اوغلو، کتابشناسی مولانا، آنکارا، 1974.

• حافظ حسین ایوانسرایی، حدیقة الجوامع، استانبول: 1281.

• حاله، عمر رضا، معجم المؤلّفین، نشر دار احیاء التراث العربی بیروت: 1957.

• حسن انوشه و همکاران، دانشنامۀ ادب فارسی، تهران: 1383.

• حسن چلبی کناله زاده ، تذکره الشعرا، به تحقیق: ابراهیم کوتلوک، آنکارا: 1978.

• حسین حسام الدین، تاریخ آماسیه، استانبول: 1927.

• ذکی عالیکان، تاریخ عثمانی در سجلاّت شرعی شمارۀ یک مانیسا، استانبول: 1990.

• ریاضی افندی، محمت، ریاض الشعراء، انتشارات دانشگاه استانبول، IUT، نسخۀ y.4098.

• زرکلی (خیر الدین)، الاعلام، دار العلم للملایین، بیروت: 1989.

• سروری، احکام نجوم، کتابخانۀ نجیب شهر تیره (ازمیر) ، np 467.

• سروری، شرح بوستان، کتابخانۀ سِرِز، نسخۀ 2568.

• سروری، شرح دیوان حافظ، سلیمانیه یازما باغشلر، نسخۀ شمارۀ 571.

• سروری، شرح گلستان، سلیمانیه، سرز، 2568 و اسمیخان سلطان: 5 شوال 985.

• سودی بوسنوی، شرح دیوان حافظ، استانبول: 1288.

• سودی بوسنوی، شرح گلستان ، استانبول: 1249 .

• سِهی بیگ، تذکرۀ هشت بهشت، به تحقیق: گونای کوت، دانشگاه هاروارد: 1978.

• شمس الدین سامی فراشری، قاموس العالَم (6 جلدی)، مهران مطبعه سی، استانبول: 1316-1306.

• طاش‌کُبری‌زاده (احمد بن مصطفی)، الشقائق النّعمانیه، انتشارات دَرسعادت، استانبول.

• عابدپور، سعید، "مثنوی خوانی در بوسنی هرزگوین"، نشریۀ اطلاعات حکمت و معرفت: شهریور 88 شمارۀ 42 صص 42-40.

• عاشق چِلِبی (محمد بن علی بن زین العابدین بن محمد الرضوی)، مشاعر الشّعراء یا تذکرۀ عاشق چلبی، به تحقیق : جی. ام. مِرِدیت- او وِنز، لندن: 1971.

• عامل چلبی اوغلو، ادبیات ترکی در دورۀ سلطان سلیمان قانونی، استانبول: 1994.

• فائق رشاد، اسلاف، عالم مطبعه سی، استانبول: 1312.

• فریدون امه جان، قضای مانیسا در قرن شانزدهم، آنکارا: 1989.

• کارل بروکلمان، تاریخ ادبیات عرب، لیدن: 1949.

• لطیفی قسطمونی، تذکرۀ لطیفی، عالم مطبعه سی، استانبول: 1314.

• م. روحی یلماز، سه شرح بر مرثیۀ طاهر المولوی، نشریۀ دانشکدۀ ادبیات استانبول، زبان و ادبیات تُرکی، استانبول: 1982.

• م. سیف الدین اوزه گه، فهرست آثار تُرکی که با حروف قدیمی چاپ شده است، استانبول: 1971.

• مایل هروی، نجیب، گزارشی از سیر تاریخی و شروح کهن مثنوی به زبان فارسی، نشریۀ آریانا، آکادمی علوم افغانستان، مرکز علوم اجتماعی (معاونت بخش علوم بشری)، شمارۀ 192 خرداد و تیر 1350، صفحات 19 تا 24.

• محمت چاووش اوغلو، مقالۀ شعر دیوان، زبان ترکی، ویژه نامۀ 2 ، نشریۀ شعر ترکی، شمارۀ 415 تا 417 ، آنکارا: 1966.

• محمت چاووش اوغلو، نسائی (شاعرۀ قرن شانزدهم میلادی تُرک)، نشریۀ انستیتوی تاریخ، استانبول: 1978.

• محمت فؤاد کوپرولو (اُردیناریوس)، تاریخ ادبیات تُرک، چاپ چهارم: استانبول 1986

• محمد ایپشرلی، دستگاه قضایی عثمانی یا دیوان محاکمات (باب ماحکمه سی)، انتشارات TDV دائره‌المعارف اسلام ترکیه.

• محمد ثریا، سجلّ عثمانی یاقوت (تذکرۀ مشاهیرِ عُثمانیه)، استانبول: 1311.

• محمد زکی پاک آلِن، فرهنگ اصطلاحات تاریخی عثمانی، استانبول: 1946.

• محمد طاهر بورسوی، تذکرۀ بیانی، نسخۀ خطی مورخ 1333م. کتابخانۀ دانشگاه استانبول به شمارۀ TY2568 .

• محمّد عارف، مرآت استانبول، بی ناشر: 1314.

• محمد علی عینی، اُسوه های اخلاقی تُرک، چاپ دوم، استانبول: 1993

• محمدرضا شفیعی کدکنی، جامی درویش ستیهنده، انتشارات آگاه، تهران: 1393.

• محمدنژاد عالی‌زمینی، یوسف، تأمّلی در ویژگی‌های زبانی و املایی نسخۀ خطی نخستین شرح کامل مثنوی به زبان فارسی در آسیای صغیر، نشریۀ علمی – پژوهشی پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا)، سال یازدهم، شمارۀ دوم، پیاپی 33، تابستان 1396.

• مرادی، ابوالفضل و یلماز، قدریه، تأثیر سعدی شیرازی بر ادبیات تعلیمی ترکیه، نشریۀ میراث شهاب: تابستان و پاییز 1391، شماره 68 و 69، صص 168- 135.

• مصطفی کارا، امیر بوهاری ، نشر TDV، دائرة المعارف اسلام، استانبول: 1994

• نجات گویونچ، دفاتر محاسبه به مثابهِ تاریخ، نشریۀ پژوهشهای عثمانی، استانبول: 1990

• نوایی زاده عطایی، حدائق الحقائی فی تکمله الشقائق، انتشارات عبدالقادر اوزجان، استانبول: 1989م.

• هالوک ایپکتان، محیط ادبی ادبیات دیوانی، استانبول: 1996

• یعقوب شفق، مقاله: شعر و شاعر از منظر بحر المعارف سروری، دورۀ نشریۀ یدی ایکلیم (هفت اقلیم)، ج 7، شمارۀ 52، تمّوز 1994.

• یعقوب شفق، مقالۀ : بررسی تطبیقی بحر المعارف سروری و انیس العشّاق، دانشگاه آتاتورک، انستیتوی علوم اجتماعی، تز دکتری (منتشر نشده)، ارزروم: 1991

منابع ترکی:

• AHMET FARUK ÇELİK, Sururi'nin Hafız Divanı serhinin incelenmesi, Selçuk Üniversitesi, Yüksek Lisans, 1996

• HÜSEYİN OKUR, Muslihiddin Mustafa b. Şaban Sürûrî'nin Şerhu'l-Misbâh adlı eserinin edisyon kritiği, Sakarya Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2011

• LATÎFÎ (2000). Latîfî Tezkiretü’ş-Şu‘arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ (İnceleme-Metin), Hazırlayan: Yrd. Doç. Dr. Rıdvan CANIM, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.

• NİYAZİ ÜNVER, Gelibolulu Sürûrî ve Divanı, Gazi Üniversitesi, Doktora, 2010

• ORHAN BAŞTÜRK, Süruri'nin mesnevi şerhi (tanıtım-indeks-tenkitli metin), Selçuk Üniversitesi, Yüksek Lisans, 1997

• ÖZLEM GÜZELLER, Süruri Divanı'ndaki manzum tarihler (sayfa 250-322), Dumlupınar Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2007

• RASHADAT HİDAYATOV, Gelibolulu Muslihuddin Mustafa b. Şaban Sürûrî'nin Şerhu'l-Binâ adlı eserinin tahkiki, Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2009

• ŞENAY USLU, Sürûrî-i Müverrih'in manzum tarihleri (inceleme-transkripsiyonlu metin s.1-50), Dumlupınar Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2008

کتاب‌شناسی حیات و آثار مصلح الدین سروری در زبان ترکی استانبولی:

• HÜSEYİN OKUR, Muslihiddin Mustafa b. Şaban Sürûrî'nin Şerhu'l-Misbâh adlı eserinin edisyon kritiği, Sakarya Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2011

• NİYAZİ ÜNVER, Gelibolulu Sürûrî ve Divanı, Gazi Üniversitesi, Doktora, 2010

• ORHAN BAŞTÜRK, Süruri'nin mesnevi şerhi (tanıtım-indeks-tenkitli metin), Selçuk Üniversitesi, Yüksek Lisans, 1997

• ÖZLEM GÜZELLER, Süruri Divanı'ndaki manzum tarihler (sayfa 250-322), Dumlupınar Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2007

• RASHADAT HİDAYATOV, Gelibolulu Muslihuddin Mustafa b. Şaban Sürûrî'nin Şerhu'l-Binâ adlı eserinin tahkiki, Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2009

• ŞENAY USLU, Sürûrî-i Müverrih'in manzum tarihleri (inceleme-transkripsiyonlu metin s.1-50), Dumlupınar Üniversitesi, Yüksek Lisans, 2008


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.