palette
از فهم گزاره تا شناخت عصر (بررسی و تحلیل اواخر قرن نهم به‌مثابه دورۀ گذار)
سعید رادفر

چکیده
این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل تحوّلاتی نوشته شده که ادبیات فارسی در اواخر قرن نهم بر خود دیده است. در جستار پیش روی، ابتدا مقدّمه‌ای دربارۀ آرای صاحب‌نظران اعم از منطقیون، بلاغیون و ادبا دربارۀ شعر و حقیقت آن آمده است. سپس بر اساس روش‌های مرسوم در تاریخ اندیشه، تاریخ‌گرایی نوین و انسان‌شناسی، به بررسی و تحلیل گزاره‌ای از بهارستان که دربارۀ شعر و حقیقت آن بیان شده، پرداخته شده است. سعی بر آن بوده که این گزاره با استفاده از توصیف انبوه، نسبت به پس‌زمینه‌ای که در آن بیان شده است معنا شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که منطقیون «تخیّل» را عنصر سازنده و حقیقت شعر معرّفی کرده و به تمایز نگاه خویش با نگاه جمهور که حقیقت شعر را وزن و قافیه می‌شمرده‌اند، تأکید ورزیده‌اند. البتّه همواره نظرگاه منطقیون مورد توجه نبوده است؛ بلکه در نظر بعضی از ادبا مانند جامی که اشعارش مملو از تخیّل است، نگرش جمهور در برابر نگرش منطقیون برکشیده شده است. نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش، سبب این تفوّق را برخاسته از ویژگی‌های دوره‌ای می‌داند که جامی در آن می‌زیسته است و می‌توان از آن با عنوان دورۀ گذار یاد کرد.
واژگان کلیدی
بهارستان جامی. پرسش و پاسخ. تذکره‌. دورۀ گذار. قرن 9. گزاره.

منابع و مآخذ مقاله

ارسطو. 1388. دربارۀ هنر شعر: نامۀ ارسطوطالیس. متجرم: سهیل محسن افنان. تهران: حکمت.

جامى‏, نورالدّينعبدالرّحمان‏بناحمد. 1379. بهارستان و رسائل جامى‏. تصحيح: اعلاخان افصح‏زاد، محمدجان عمراُف و ابوبكر ظهورالدّين‏. تهران: میراث مکتوب.

دولتشاهسمرقندی. 1900. تذکرة الشعراء. به سعی و اهتمام ادوارد براون. لیدن: بریل.

صفوی, ساممیرزا. 1384. تحفۀ سامی. تصحیح و تحشیه رکنالدّین همایون فرّخ. تهران: اساطیر.

طوسى‏, محمدبنمحمدنصيرالدّين. 1389. معيارالأشعار و ميزان‏الأفكار فى شرح معيارالأشعار. تصحیح محمد فشاركى‏. تهران: ميراث مكتوب‏.

فتوحی, محمود. 1395. صد سال عشق مجازی. تهران: سخن.

فخری اصفهانی, شمس الدین‌محمدبن‌فخرالدین‌سعید. 1389. معیار جمالی و مفتاح ابواسحاقی. تصحیح و تحقیق یحیی کاردگر. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.

کاشفی, کمال الدین حسین واعظ. 1369. بدایع الافکار فی صنایع الاشعار. ویراستار و گزارده میر جلال الدین کزازی. تهران: مرکز.

منز, بئاتریس فوربز. 1390. قدرت،سیاست و مذهب در ایران عهد تیموری. ترجمۀ جواد عباسی. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.

نثاری بخاری, حسنبنخواجه. 1377. مذکّر احباب. مقدمه، تصحیح و تعلیقات نجیب مایل هروی. تهران: مرکز.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.