palette
تحلیل داستان سیاوش بر بنیاد ژرف ساخت اسطورة الهة باروری و ایزد گیاهی
فرامرز خجسته, محمدرضا حسني جليليان

چکیده
اسطورة الهة باروری و ایزد گیاهی شهید شونده اگر بر اساس نظر اسطوره شناسان آیین گرا تحلیل شود، توجیه انسان عصر باستان از زندگی دوبارة گیاهان در فصل بهار است. در این اسطوره که در بین‌النّهرین، مصر، هند باستان و احیاناً در میان بومیان فلات ایران رواج داشته است نقش گیاه را ایزدی بر عهده دارد که با پذیرش تبعید موقّت یا مرگ، به جهان زیرین می رود و پس از چندی در قالبی نو به روی زمین باز می-گردد و با خود برکت و زایش را به همراه می‌آورد. این باور در فرهنگهای مختلف در هیأت روایاتی همچون ایزیس و اوزیریس، سیبل و آتیس، آدونیس وآفرودیت، تموز و ایشتر، رام و سیتا و مانند آن بر جای مانده است. اگر چه در فرهنگ ایران اسطوره‌ای که این باور را به صراحت بیان کند کمتر دیده شده، داستان سیاوش ممکن است طرحی از این باور باشد که در دورة تاریخی ثبت شده است. در این داستان گویی سیاوش همان ایزد گیاهی است که با قربانی شدنش حیات مجدّد را به ارمغان می آورد. نقش الهة باروری را در این داستان سودابه بر عهده دارد. عناصر مشترک در اسطورة ایزد گیاهی و داستان سیاوش همچون: تکیه بر نقش مهمّ زن، عشق و ازدواج، شهادت و باززایی،توجّه به آیین سوگواری، آب و گیاه و برکت بخشی مؤیّد این ادّعاست. در این مقاله با نگاهی به روایتهای متفاوت اسطورة مزبور در فرهنگهای مجاور، عناصر مشترک داستان سیاوش و اسطورة الهه باروری و ایزد گیاهی بازنمایی شده است.
واژگان کلیدی
اسطورة ایزد گیاهی، الهه باروری، داستان سیاوش، شاهنامه

ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.