palette
تضمین و اقتباس در جامع‌التّواریخ رشیدالدّین فضل‌اللّه همدانی

چکیده

تضمین و اقتباس در گسترۀ مطالعات سبک­شناسی، از جمله راه­های هنری کردن متن است که شناسایی کارکردهای راستین آن­ها، اهداف دیگری را نیز در ساختار و محتوای متن آشکار  می­نماید. جامع­التّواریخ نیز از جمله متن­های تاریخی است ک تضمین و اقتباس در آن بسامد چشمگیری دارد. در این پژوهش که به روش توصیفی ـ تحلیلی و استفاده از مطالعات کتابخانه­ای و اسنادی انجام پذیرفته است، کوشیده­ایم تا علاوه بر بحث دربارۀ اهداف هنری تضمین و اقتباس در متن جامع­التّواریخ، به تحلیل و ارزیابی اهداف دیگر آنها نیز بپردازیم. دستاوردهای این مقاله بر آن است که برخورد متن­های تاریخی با مقولۀ اقتباس می­تواند در بردارندۀ این اهداف باشد: کارکرد نقل به مضمون، تکرار عین مطلب، تأثیر مادۀ تاریخ در نوع نثر، استفاده از رخدادهای تاریخی برای حالت داستان­وارگی بخشیدن به متن. بررسی این اهداف نشان می­دهد که جامع­التّواریخ در برابر مقولۀ اقتباس متنی خنثی است و در برخورد با مقولۀ تضمین، بنا به سنّت رایج، از پویایی شایستۀ پذیرشی برخوردار است.

واژگان کلیدی
تضمین، اقتباس، جامع‌التّواریخ، تاریخ، نقل به مضمون، تکرار.

منابع و مآخذ مقاله

استرآبادی، میرزا مهدی خان. (1387). دُرّۀ نادره. به اهتمام سیّدجعفر شهیدی. تهران: علمی و فرهنگی، چ4.

بهار، محمدتقی. (1390). سبک‌شناسی. ج2 و ج3. تهران: زوّار، چ4.

جرفاذقانی، ابوالشّرف ناصح بن ظفر. (1345). ترجمۀ تاریخ یمینی. به اهتمام جعفر شعار. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، چ1.

جوینی، عطاملک. (1388). تاریخ جهانگشای جوینی. ج1. تصحیح حبیب‌اللّه عباسی و ایرج مهرکی. تهران: زوّار، چ2.

حلبی، علی‌اصغر. (1377). تأثیر قرآن و حدیث در ادبیات فارسی. تهران: اساطیر، چ1.

خاوری، سیّد خسرو. (1383). از واژه به مفهوم: اقتباس یا ترجمۀ ادبی. مجلۀ پژوهش زبان‌های خارجی. ش18. صص96ـ83.

دادلی اندرو، جیمز. (1382). بنیان اقتباس. ترجمۀ ابوالفضل حرّی. فصلنامۀ فارابی. ش48. صص128ـ119.

راشد محصّل، محمّدرضا. (1380). پرتوهایی از قرآن و حدیث در ادب فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، چ1.

راوندی، محمّدبن علی بن سلیمان. (1921). راحه‌الصّدور و آیه‌السّرور. تصحیح عباس اقبال آشتیانی. تهران: اساطیر، چ1.

رحمانی، هما و سیّدی، سیّدحسین. (1395). نگاهی تازه به تضمین و تطوّر تاریخی آن در آثار بلاغی عربی و فارسی. نشریۀ ادبیات تطبیقی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان. سال8، ش15. صص161ـ137.

ریپکا، یان. (1385). تاریخ ادبیات. ترجمۀ عیسی شهابی. تهران: علمی و فرهنگی، چ3.

زرین‌کوب، عبدالحسین. (1382). نقد ادبی. تهران: امیرکبیر، چ7.

صفا، ذبیح‌اللّه. (1391). تاریخ ادبیّات ایران. ج2. تلخیص از دکتر محمّد ترابی. تهران: فردوس، چ21.

ضیایی، مهدی. (1383). زبان و بیان جامع-التّواریخ رشیدی. مجلۀ کیهان فرهنگی. ش212. صص63ـ58.

غنیمی هلال، محمّد. (1390). ادبیات تطبیقی. ترجمۀ سیّد مرتضی آیت‌اللّه زادۀ شیرازی. تهران: امیرکبیر، چ2.

محمودی، مریم. (1389). اقتباس و تضمین آیات قرآن در تاریخ جهانگشای جوینی. فصلنامۀ فدک. سال1، ش2. صص 138ـ129.

همایی، جلال‌الدّین. (1389) فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: اهورا، چ1.

همدانی، رشیدالدّین فضل‌اللّه. (1373). جامع-التّواریخ. تصحیح محمّد روشن و مصطفی موسوی. تهران: البرز،چ1.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.